KAMU YÖNETİCİLİĞİ EĞİTİMİ - Tamgun.netTamgun.net

11 Ekim 2021 - 18:27

KAMU YÖNETİCİLİĞİ EĞİTİMİ

KAMU YÖNETİCİLİĞİ EĞİTİMİ
Son Güncelleme :

18 Ekim 2019 - 6:36

1.880 views

YETENEK-SİZSİNİZ
Dün ismi lazım değil bir bankaya gittim, genç güvenlik görevlisi arkadaşım çok dostça karşıladı. Sıra beklerken sohbet ettik. Haftaya eğitime gideceğim dedi, ne eğitimi diye sorunca, güvenlik görevlileri her 5 senede bir çalışma izni yeniliyorlar, yeterliliği sınıyorlar dedi. Kontrol altında olmak her zaman iyidir. Tabi bu sektöre sınavla giriliyor. Sonra bir düşündüm, bu yıl mesleğimde 40. seneme giriyorum, mimar olabilmek için de imtihana girmiştim. Doktorluk, avukatlık, memurluk, subaylık, polislik ve birçok meslek kolu imtihan ile kişileri meslek sahibi yapıyor yada yapamıyor. Birçok dostumu hatırlarım puanları yetmiyor diye çok istedikleri mesleklere kavuşamadım. Yetenek Sizsiniz ve benzeri programlarda müzik, dans, sanat, komedi, sihir gibi konularda yetenekli kişileri yarıştırarak, bir nevi sanal sınavlara sokarak halkın teveccühüne sunuyor. Peki, kamuyu üstten yönetenler neden sınavsız seçiliyor hiç düşündünüz mü? Tamam sandıktan çıkıyorlar ama bulunacakları makamların kriterleri yerine getirip getiremiyeceğini nasıl tespit ediyoruz? Bugün Yetenek Sizsiniz’ in siyaset versiyonunu yapsak acaba kaç kişi bir üst tura çıkar? Bugün vatandaşın hoşnut olmadığı kurumları incelerseniz, % 80-90 üst yönetimden kaynaklandığını görürüz. Yetenek-Sizsiniz diyebilirmiyiz onlara?
Birkaç dostumla bu konuyu tartıştığımda olmaz ki, kim yapacak ki, onlara kim eğitim verecekki cevapları ortada dolaştı. Oysa dünyada , özellikle o çok örnek aldığımız, daima içine girmeye çalıştığımız halde hep dışında kaldığımız Avrupa’ nın yüzyıllara dayanan sistemlerini incelemek bunun çok zor olmadığını gösterir. Hayran olduğumuz batıdan bu sistemi neden örnek almadığımızı hep merak etmişimdir.Aslında örnek almamışız bize dolaylı yoldan enjekte edilmiş. Bu sistemleri kısaca hatırlatmak isterim. Avrupa modeli yönetici yetiştiriciliğinin ilk örneği, Kameralist yönetim anlayışı ile 1729’da Prusya’daki üniversitelerde kurulan ‘Kameral Bilim Kürsüleri’dir.Kameralizm temelde devlet bilgisinin ortaya konulması çabasıdır. Toplumsal refahın ancak güçlü bir devlet kurumunun varlığı ile mümkün olabileceğini savunan Kameralistler, devletin ekonomik, siyasal ve mali alanlardaki işlevlerini ve görevlerini ortaya koymaya çalışmışlardır. Bu çerçevede verilen eğitimlerde devlet yönetiminin nasıl işlevsel hale getirileceğinin yanında iyi bir yöneticinin hangi niteliklere sahip olması gerektiği konusuda incelenmiştir.Bugün kamu yöneticisi yetiştiriciliği denildiğinde akla ilk gelen eğitim kurumu olan ENA (Fransız Ulusal Yönetim Okulu), sahip olduğu bu yönetsel miras ile tüm dünya genelinde kendine bir etki alanı yaratmıştır. Fransız kamu görevlilerinin yurttaşların refahı için bir güvence olduğu, milletin hizmetkârı olan kamu görevlilerinin eylem ve işlemlerinde bu düşünceyle hareket etmesi gerektiği kabul edilir. Fransa’da yönetim sisteminin temel belirleyicisi olarak ‘Grand Corps’ olarak adlandırılan üst düzey kamu yöneticileri gösterilmektedir.Ünlü Fransız düşünür Diament’in “Cumhuriyet geçicidir, ama yönetim kalıcıdır.” sözü, Fransa’da bürokrasinin yerini ve önemini anlatma konusunda son derece aydınlatıcı bir niteliğe sahiptir. Fransa’daki siyasal istikrarsızlığa rağmen devlet istikrarını sağlayan en önemli unsur olarak bürokrasinin görülmesinin sebebi budur. Grand Corps deyimi ile kastedilen, Danıştay, Sayıştay, Maliye Teftiş gibi kurumlardır. Devlet kademesinde bütün üst düzey yöneticiliklere bu ‘grand corps’ üyeleri getirilmektedir. Fransa’da adli ve askeri kamu kurum ve kuruluşları hariç olmak üzere tüm kamu kurum ve kuruluşlarında yönetici olarak görev almak için bitirilmesi zorunlu bir yönetim okulu olarak ENA, bir taraftan kamu hizmetine girecekleri belirleyen, bir taraftan da kamu görevlilerine eğitim ve yetiştirme hizmeti veren bir eğitim kurumudur. 5. Cumhuriyet Fransası’ na iki cumhurbaşkanı ve altı başbakan yetiştiren ve mevcut yapısı ve nitelikleri ile diğer ülkelere de örnek olan ENA, ülkemizde Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü’nün (TODAİE) kurulmasında da örnek teşkil etmiştir. Yapı ve işleyiş olarak farklılıklar olmasına rağmen gerek kuruluş dönemleri gerekse kuruluş amaçları açısından önemli benzerlikler gösterdikleri söylenebilir. İki kurum arasındaki temel farklılık ise Fransa’da kamu yöneticiliği için ENA’dan mezun olmanın bir zorunluluk olması, ülkemizde ise böyle bir zorunluluğun bulunmamasıdır. Bir diğer model olan Anglo-Sakson uygulaması, İngiltere ve ABD ’de kendini göstermektedir. ABD’de kamu ve özel yönetim arasında net bir ayrım bulunmaması, ABD yönetim geleneğinin en belirgin özelliğidir. Yeni Kamu Yönetimi adı verilen bu anlayış, özellikle 1980 sonrası süreçte tüm dünyada etkisini gösteren neo-liberal politikaların bir sonucu olarak, diğer ülke yapılanmalarını da etkilemektedir. ABD’de Kamu Personel Rejimi kariyer esasına dayanmaktadır ve ‘Personel ve Yönetim Dairesi’ (Office of Personnel and Management) tarafından yönetilir. Bu kurum, 1978 yılında ‘Kamu Hizmet Komisyonu’nun yerine kurulmuştur. Temel görevi meslek memurlarının çalışma koşullarını ve işe alımla ilgili temel nitelikleri belirlemektir. Bürokrasinin genel yapısı içinde görevde yükselme ve hizmetten çıkarılma esaslarını belirlemekle görevli organ ise ‘Liyakat Koruma Kurumu’dur (Merit Protection Board). Eğitim düzeylerine göre değişmekle girebilmektedir.15 yıllık memuriyetin ardından sürekli memuriyet hakkı kazanılır. Anglo-Sakson yönetim geleneğinin diğer önemli unsuru olan İngiltere’de de ABD’deki gibi özel sektör örneğini temel alan bir yönetim yapılanması ve buna bağlı bir personel rejimi söz konusudur. Kamu kurumları personel seçme sürecinde ‘açıklık’,‘liyakat’ ve ‘eşitlik’ ilkelerine uygun davranmak zorundadır.Bu ilkelere uyup uymadıkları bazı bağımsız kuruluşlar tarafından denetlenmektedir. ‘White Hall’ olarak adlandırılan merkezi yönetim birimlerince kamu personel istihdamında güçlü bir denetim ve eşgüdüm söz konusu olmaktadır. Örnek olarak, merkezi yönetim tek bir öğretmen alımı bile yapmazken, eğitim politikaları ve yöntemleri bakanlık müfettişlerince tespit edilir ve bu politikaların takibi yapılır. İngiltere’de kamu hizmetine girişte bazı temel ilkeler bulunmaktadır. Bunlardan biri eğitimin hemen ardından işe alınma olarak kendini gösterir. Bir diğer ilke, ömür boyu iş güvencesidir. Disiplinsiz davranışlar nedeni ile iş akdinin feshedilmesi istisnası hariç, kamu görevlilerinin iş güvencesi bulunmakta ve toplam kamu personelinin 4/5’i bu statüde çalışmaktadır. Temel ilkelerden biri de ‘genel hizmet amaçlı’ işe alımın söz konusu olmasıdır. Yani belli bir iş için işe alınma söz konusudur. Üst düzey yönetici niteliğine sahip merkezi birimlerde görev alan ve politika oluşturma, danışmanlık yapma gibi görevleri yerine getiren müsteşar, daire başkanı, genel müdür gibi bizdeki yapıya benzer bir kadro yapısı söz konusudur. Bu kadrolara atananlar yüksek öğretim sonrası hemen bu hizmet sınıfına alınan personeldir.Bu kadrolara atanabilmek için Oxford, Cambridge gibi üniversitelerden derece ile mezun olmak ve yapılan sınavlardan başarıyla geçmek gerekmektedir. O hayran olduğumuz batıda senelerdir uygulanan ve diğer ülkelere örnek olan yada örnek olması için baskıda bulunan bu modeller var kamu yöneticisi yetiştirilmesinde… Peki, biz Türkler ne yapmışız tarih boyu birde ona bakalım: Bilinen ilk yönetici yetiştirilmesi için uygulama, Karahanlılar ile başlayan ‘Gulam Sistemi’dir. Gulam, fiziksel özellikleri itibarı ile seçilen erkek çocuklarına verilen isimdir. Gulam sistemi ise, bu nitelikleri nedeni ile köleler ve savaş esirleri arasından ya da diğer yöntemlerle seçilen çocukların saray hizmetlerinde kullanılmak üzere yetiştirilmesidir. Zamanla bu gulamlar, saray hizmetleri dışında askeri ve diğer alanlarda da yetiştirilerek yönetici vasfı kazandırılmıştır. Bu yapı, bu dönemden sonra kurulan tüm Türk devletlerinde sürdürülmüştür. Aynı şekilde, Osmanlı dönemindeki devşirme sistemi de temelde bu yapının bir devamı niteliğindedir. Fatih Sultan Mehmet Dönemine kadar süren bu yapıda, uçbeylik sistemi ile ülke yönetilmiştir. Fatih, çıkardığı kanunname ile bu yapıyı sona erdirmiş ve padişahın iktidar üzerindeki egemenliğini diğer hanedan üyeleriyle paylaşılması uygulamasını kaldırmıştır. Kamu görevlilerinin ve üst düzey yöneticilerinin devlet tarafından yetiştirilmesi geleneği, Türk Devletlerinin tamamı tarafından benimsenmiştir. Osmanlılar da bu geleneği geliştirerek sürdürmüştür. Küçük yaşta seçilip saray içinde Enderun Mektebi olarak adlandırılan okulda yetiştirilen kişilerin yönetim kademelerinde görevlendirilmeleri bunun en önemli göstergesidir. Gayri Müslim tebaanın çocukları ile savaş esirleri arasından seçilen öğrenciler bu okulda eğitim görmektedir. Seçilecek çocukların 8-18 yaş arasında, sağlıklı, fiziksel olarak uygun yapıda ve bekâr olmalarına özen gösterilmiştir.Devşirme sistemi, ihtiyaç duyulduğunda uygulamaya sokulmak üzere, her köy ve kasabada,her 40 evden en az birinden seçim yapma usulüne dayanır. Seçilenler içinden en beğenilenleri, saray hizmetlerinde kullanılmak üzere, ‘iç oğlan’ sıfatı ile ayrılıp diğerleri ‘acemi oğlan’ sıfatı ile yeniçeri ocağına gönderilmektedir. Enderun Mektebi, derece ve hizmet sınıflarına göre altıya ayrılmıştır: büyük ve küçük oda, doğancı koğuşu, seferli koğuşu, kiler koğuşu, hazine odası ve has oda. Enderun Mektebinde eğitim görenler, hangi odada olurlarsa olsunlar saray dışında da görevlendirilebilmektedirler ve bu görevler genellikle askeri ya da diğer alanlarda yöneticilik yapma biçimindedir. Büyük ve küçük oda, bir nevi hazırlık sınıfı işlevi görmektedir. Burada eğitim alanlar sarayın en alt hizmetlerini yürütmekte, başarılı bulunurlarsa diğer kademelere yükselebilmektedirler. Osmanlı devlet sistemine göre üst düzey yöneticiler, Enderun Mektebi bünyesinde yani sarayın içinde eğitilmektedir. Cumhuriyet öncesi dönemde devlet eliyle yapılan idari düzenleme çalışmalarına ilk örnek Koçibey Risaleleri’dir. IV. Murat Döneminde bizzat padişahın emri ile Koçibey tarafından yazılan eser, iyi bir devlet yönetimi için liyakatli kimselerin işbaşına getirilmesi gerektiğini vurgulayan ve padişaha sunulan bir risaledir.17. yy.da yazılan bu risaleler, devletteki başıbozukluğu ve liyakatsiz kişilerin görevlendirilmesini eleştirmektedir. 21. yy.da tartışılan konuların aynı olması, kanımızca dikkate değerdir. Kalemiye adı verilen bu yeni sivil bürokrasi sınıfı Osmanlının Batılılaşması için yoğun çaba harcamıştır. Batılılaşma kelimesinin bu bürokratik elit açısından anlamı devleti, devleti yönetenleri,devlet kurumlarını tamamen Batılı ülkelerdeki görüntülerine dönüştürmektir. Cumhuriyet Dönemine kadar bu sınıf önderliğinde yürütülen Batılılaşma çalışmaları devam etmiş ve devlet yönetiminde Batılı tarzda bazı kurumsal yapılar oluşturulmuştur. Bu dönemde, kamu yöneticisi yetiştirme uygulamalarından en önemlisi, 19. yy.da kurulan ‘mülki idare’ sistemine yönelik yönetici tipi oluşturmak üzere 1859’da Mekteb-i Mülkiye’nin kurulmasıdır. Harbiye ve Mülkiye Mekteplerinin kurulmasıyla da iyice zayıflayan Enderun Mektebi, 1.7.1909 tarihli bir kararname ile lağvedilmiştir. Mülkiye Mektebinin kurulması, 1839 tarihli Tanzimat Fermanı ile başlayan süreçte yeni kurulan Dâhiliye Nezareti bünyesinde çalıştırılacak vali, mutasarrıf, kaymakam gibi yöneticilerin yetiştirilebilmesi için bir okul açılması ihtiyacı üzerine gerçekleşmiştir. 1859’da kurulan bu okul ile birlikte ilk mezunlardan sonra kaymakam atama yetkisi valilerden alınarak merkeze verilmiş ve sadece bu okul mezunlarının bu görevlere getirilmesi yönünde düzenleme yapılmıştır. II. Abdülhamit döneminde yapılan düzenlemelerle yüksek öğretim kurumu niteliği kazandırılan okul yeni yönetim yapılanmasına uygun nitelikte memur yetiştirme işlevine kavuşmuştur . 1913’de, Paris Siyasal Bilgiler Okulu’ndan esinlenerek yeniden örgütlenen okul, 1915’de, iktidarda bulunan İttihat ve Terakki yönetimi tarafından geçici kanunla kapatılmış, geçen 3 yıllık sürede bu alanda bir boşluk doğması ve artan ihtiyaç nedeni ile 1918’de yeniden açılmıştır. Bu okul, Cumhuriyetten sonra da faaliyetine devam etmiş ve 1935’de Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne (SBF) dönüşmüştür. Cumhuriyet’le birlikte ülkemizin sosyal, ekonomik ve siyasal yapısında köklü değişimler yaşanmıştır. Bu sürecin baş aktörü ise hiç kuşkusuz bürokrasidir. Kamu yönetimi disiplini bir eğitim alanı olması II. Dünya Savaşı sonrasına rastlar, Türkiye ve azgelişmiş ülkelerin tamamı ile birlikte uygulanmaya başlayan bir programın parçası olarak, yönetim ve yönetici eğitimleri verilmeye başlanmıştır. Söz konusu program, “idari reform yardımı” adı altında Birleşmiş Milletler ve Amerikan Dışişleri Bakanlığı’na bağlı Uluslararası Kalkınma Ajansı (AID) tarafından geliştirilmiş ve hayata geçirilmiştir.1947’de Amerikan yardım torbasında, aslında Türkiye’deki tüm kamu kuruluşlarını ve bakanlıkları design etmek için 1700 Amerikalı uzmanı (sanırım o zaman casus yerine uzman kelimesi kullanılıyordu) yurdumuza gönderdiği o tarihten 50 sene sonra açılan Beyaz Saray arşivlerinde açıkça belgelenmiştir. Böylece bugün tamamen sümen altı olmuş olan Anglo-Sakson sistem Türkiye’ ye para yardımı ekinde bulaşmış oldu. Bulaşmış oldu diyorum çünkü belki ABD ve İngiltere için ülkelerinde iyi olan sistemin, Türkiye’ye sadece onların istedikleri yöneticileri yerleştirmek amacında olduğunu düşündüğümden… Bu bulaşmadan bir süre sonra günümüzde Devlet Personel Başkanlığı adıyla hizmet veren, Devlet Personel Dairesi’nin kuruldu. Daha sonra birçok yönetmeliklerle kamu yönetimi şekillendirilmeye çalışılmıştır: “İlk Defa Devlet Kamu Hizmeti ve Görevlerine Devlet Memuru Olarak Atanacaklar İçin Mecburi Yeterlik ve Yarışma Sınavları Genel Yönetmeliği”, “Özel Yarışma Sınavına Tabi Tutulmak Suretiyle Girilen Meslekler İçin Yapılacak Eleme Sınavı Hakkında Yönetmelik”, “Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelik” ve “Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS)” Ancak kimlerin yönetim kademelerinde görev alacağına ilişkin genel çerçeveyi belirleyen, liyakati ön plana çıkaran bir seçim yöntemi öngören, torpil, kayırmacılık, siyasi tercihlerin belirleyici olması gibi idari hastalıklardan arındıran bir yönetici tayin ve atama modeli henüz ortaya konmamıştır. Bugün kendisini ‘Modern Enderun’ olarak tanımlayan kurum (TODAİE, 2016), kanımızca Enderun Mektebi’nin işlevini yerine getirmekten çok uzaktır. Örnek aldığı ENA’ dan da farklıdır. Bu farklılığın temel nedeni ise, kamu yöneticiliğinin ayrı bir uzmanlık olarak değerlendirilmeyip belirli kriterlere uygun vasıftakilerin yönetici olarak atanması yönündeki fiili uygulamadır. Ülkemizde bir kamu hastanesinin baş yöneticisi bir hekimdir. Ya da bir devlet okulunu önceden belirlenen niteliklere sahip bir öğretmen yönetir. Yönetici olarak atanma kriterleri kurumdan kuruma farklılık göstermekle birlikte genellikle belli bir süre kamuda görev almış olmak, üniversite mezunu olmak, kurum içi yükselme sınavında başarılı olmak gibi genel kriterler yeterli görülmektedir. Ancak kabul edilmelidir ki bir yöneticinin hem teknik eğitim hem de yönetim eğitimi almış olması çok sık rastlanan bir durum değildir. Ülkemizde kamu yöneticilerinin seçimi ve atanma usulleri de tartışmalı bir yapı arz eder. Belirli bir süre hizmet etmiş olma, üniversite mezunu olma, yükselme sınavında başarılı olma gibi atama sürecinde bazı aksaklıklar yaşanmaktadır. Genellikle tercihler siyaseten yapılmakta, kayırmacılık ve torpil gibi idari hastalıklar ön planda olmaktadır. Sonuç olarak, yönetim süreci çok boyutlu bir süreçtir ve yönetme yetkisine sahip kişilerin buna uygun vasıflarda olması bir zorunluluktur. Bu anlamda kamu yöneticilerinin de bu zorunluluğun yerine getirilmesi adına bir eğitim sürecinden geçirilmesi gerekmektedir. Kısacası Cumhuriyet dönemi, isteyerek ya da istemeyerek yukarıda bahsettiğim sistemler ışığında, kamu yönetiminin gerçekte pekte önemsenmediği daha çok liyakata dayalı belki de dünyada çok az görülen bir sistem yaratmıştır, bunun isim babası da bundan önceki yazımdaki ana konum BÜROKRASİ dir. Bürokrasinin demokrasiyi gizli gizli yönettiğine dair endişelerim var. Çok mu şey istiyorum ? Kamu yöneticileri , eğer imtihan kazanarak okuyan ve gene imtihanla eğitimlerini tamamlayan mimar, mühendis, doktor, avukat gibi meslek ve kariyer sahibi kişilerin imzalarının üzerine imza atabiliyorlarsa en azından bulundukları makama belli bir eğitim ve imtihandan sonra sertifika alarak aday olmaları daha mantıklı ve işlevli bir sistemi bize getirmez mi? Ve buna bağlı olarak hizmet kalitesi artmaz mı? Dileğim yetenekli kişileri sadece Yetenek Sizsiniz tipi yarışmalarda aramamak … Bize özgü kamu yöneticileri eğitim kurumu kurmak zor olmasa gerek… Eğer bizi memnun eden kamu yönetimleri istiyorsak….
Saygılarımla…
Özkan Uluyazı mimar
28.9.2019


Aydın escort muğla escort tekirdağ escort manisa escort balıkesir escort konyaaltı escort alanya escort manavgat escort didim escort kemer escort aksaray escort burdur escort kırklareli escort kastamonu escort adıyaman escort belek escort trabzon escort elazığ escort ordu escort kütahya escort ısparta escort rize escort maraş escort yalova escort giresun escort yozgat escort tokat escort şanlıurfa escort sivas escort batman escort erzurum escort sinop escort kırşehir escort karaman escort kırıkkale escort bolu escort amasya escort niğde escort uşak escort edirne escort çorum escort osmaniye escort zonguldak escort van escort erzincan escort söke escort nazilli escort kuşadası escort efeler escort didim escort çine escort bodrum escort fethiye escort marmaris escort dalaman escort menteşe escort milas escort ortaca escort seydikemer escort çerkezköy escort çorlu escort ergene escort kapaklı escort malkara escort süleymanpaşa escort akhisar escort alaşehir escort salihli escort şehzadeler escort soma escort turgutlu escort yunusemre escort bandırma escort altıeylül escort ayvalık escort bigadiç escort burhaniye escort gönen escort karesi escort susurluk escort ayvacık escort biga escort çan escort gelibolu escort yenice escort akçaabat escort araklı escort of escort ortahisar escort yomra escort karakoçan escort kovancılar escort altınordu escort fatsa escort perşembe escort ünye escort tavşanlı escort simav escort domaniç escort eğirdir escort yalvaç escort ardeşen escort cayeli escort fındıklı escort pazar escort afşin escort dulkadiroğlu escort Elbistan escort onikişubat escort pazarcık escort türkoğlu escort altınova escort çiftlikköy escort çınarcık escort bulancak escort espiye escort eynesil escort görele escort piraziz escort tirebolu escort yağlıdere escort sorgun escort sarıkaya escort çayıralan escort boğazlıyan escort akdağmadeni escort erbaa escort niksar escort turhal escort zile escort viranşehir escort suruç escort siverek escort karaköprü escort haliliye escort eyyübiye escort akçakale escort zara escort Yıldızeli escort suşehri escort şarkışla escort gemerek escort kozluk escort sason escort aziziye escort horasan escort oltu escort palandöken escort yakutiye escort ayancık escort boyabat escort gerze escort kaman escort mucur escort ermenek escort sarıveliler escort keskin escort yahşihan escort gerede escort göynük escort mengen escort mudurnu escort göynücek escort gümüşhacıköy escort merzifon escort suluova escort taşova escort bor escort çamardı escort ulukışla escort banaz escort eşme escort sivaslı escort havsa escort ipsala escort keşan escort osmancık escort sungurlu escort bahçe escort hasanbeyli escort kadirli escort toprakkale escort alaplı escort çaycuma escort ereğli escort kilimli escort başkale escort ipekyolu escort özalp escort tuşba escort kemah escort refahiye escort tercan escort üzümlü escort http://www.ddtshanghaiescort.com Antalya escort Bursa escort Mersin escort Aydın escort Balıkesir escort Çanakkale escort Kıbrıs escort Kütahya escort Manisa escort Muğla escort Tekirdağ escort Trabzon escort Yalova escort Isparta escort Maraş escort Ordu escort Rize escort Sivas escort Afyon escort Aksaray escort Giresun escort Şanlıurfa escort Yozgat escort Erzurum escort Amasya escort Çorum escort Tokat escort Uşak escort Van escort Bolu escort Burdur escort Kırşehir escort Niğde escort Osmaniye escort Zonguldak escort Düzce escort Edirne escort Erzincan escort Karabük escort Karaman escort Kastamonu escort Kırıkkale escort Kırklareli escort manavgat escort alanya escort belek escort aksu escort finike escort gazipaşa escort güllük escort kaş escort kemer escort kepez escort konyaaltı escort korkuteli escort kumluca escort lara escort muratpaşa escort serik escort gemlik escort gürsu escort inegöl escort iznik escort mudanya escort nilüfer escort orhangazi escort osmangazi escort yıldırım escort kuşadası escort didim escort nazilli escort söke escort efeler escort bandırma escort altıeylül escort edremit escort karesi escort susurluk escort bodrum escort gümbet escort turgutreis escort dalaman escort fethiye escort köyceğiz escort marmaris escort çerkezköy escort çorlu escort kapaklı escort süleymanpaşa escort meram escort anamur escort erdemli escort mezitli escort silifke escort tarsus escort akhisar escort salihli escort soma escort turgutlu escort girne escort lefkoşa escort biga escort çan escort gelibolu escort dinar escort emirdağ escort sandıklı escort merzifon escort suluova escort taşova escort yeşilyurt escort gerede escort mengen escort bucak escort kadirli escort osmancık escort sungurlu escort akçakoca escort ipsala escort keşan escort kilimli escort üzümlü escort aziziye escort palandöken escort yakutiye escort bulancak escort espiye escort tirebolu escort safranbolu escort lüleburgaz escort gediz escort simav escort tavşanlı escort elbistan escort fatsa escort ünye escort ardeşen escort çayeli escort birecik escort eyyübiye escort kırıkkale escort siverek escort suruç escort viranşehir escort kangal escort şarkışla escort suşehri escort yıldızeli escort erbaa escort niksar escort turhal escort akçaabat escort araklı escort of escort ortahisar escort sorgun escort istanbul masaj salonu ankara masaj salonu izmir masaj salonu bursa masaj salonu antalya masaj salonu adana masaj salonu konya masaj salonu şanlıurfa masaj salonu gaziantep masaj salonu kocaeli masaj salonu mersin masaj salonu diyarbakır masaj salonu hatay masaj salonu manisa masaj salonu kayseri masaj salonu samsun masaj salonu balıkesir masaj salonu maraş masaj salonu van masaj salonu aydın masaj salonu tekirdağ masaj salonu sakarya masaj salonu denizli masaj salonu muğla masaj salonu bağcılar masaj salonu bahçelievler masaj salonu esenler masaj salonu esenyurt masaj salonu kadıköy masaj salonu kağıthane masaj salonu kartal masaj salonu küçükçekmece masaj salonu maltepe masaj salonu pendik masaj salonu sultangazi masaj salonu ümraniye masaj salonu üsküdar masaj salonu aliağa masaj salonu alsancak masaj salonu bayraklı masaj salonu bornova masaj salonu buca masaj salonu çeşme masaj salonu çiğli masaj salonu gaziemir masaj salonu karşıyaka masaj salonu konak masaj salonu menemen masaj salonu ödemiş masaj salonu torbalı masaj salonu çankaya masaj salonu keçiören masaj salonu mamak masaj salonu polatlı masaj salonu sincan masaj salonu alanya masaj salonu belek masaj salonu kaş masaj salonu kemer masaj salonu korkuteli masaj salonu lara masaj salonu manavgat masaj salonu serik masaj salonu side masaj salonu didim masaj salonu efeler masaj salonu kuşadası masaj salonu nazilli masaj salonu altıeylül masaj salonu bandırma masaj salonu edremit masaj salonu karesi masaj salonu susurluk masaj salonu gemlik masaj salonu gürsu masaj salonu inegöl masaj salonu mudanya masaj salonu nilüfer masaj salonu osmangazi masaj salonu yıldırım masaj salonu biga masaj salonu çan masaj salonu gelibolu masaj salonu adıyaman masaj salonu afyon masaj salonu ağrı masaj salonu aksaray masaj salonu amasya masaj salonu ardahan masaj salonu artvin masaj salonu bartın masaj salonu batman masaj salonu bayburt masaj salonu bilecik masaj salonu bingöl masaj salonu bitlis masaj salonu bolu masaj salonu burdur masaj salonu çanakkale masaj salonu çankırı masaj salonu çorum masaj salonu düzce masaj salonu edirne masaj salonu elazığ masaj salonu erzincan masaj salonu erzurum masaj salonu eskişehir masaj salonu giresun masaj salonu gümüşhane masaj salonu ığdır masaj salonu ısparta masaj salonu karabük masaj salonu karaman masaj salonu kastamonu masaj salonu kilis masaj salonu kırıkkale masaj salonu kırklareli masaj salonu kırşehir masaj salonu uşak masaj salonu kütahya masaj salonu malatya masaj salonu mardin masaj salonu nevşehir masaj salonu niğde masaj salonu ordu masaj salonu trabzon masaj salonu osmaniye masaj salonu rize masaj salonu siirt masaj salonu sinop masaj salonu sivas masaj salonu tokat masaj salonu karahayıt masaj salonu pamukkale masaj salonu nizip masaj salonu şahinbey masaj salonu şehitkamil masaj salonu antakya masaj salonu defne masaj salonu iskenderun masaj salonu darıca masaj salonu gebze masaj salonu gölcük masaj salonu izmit masaj salonu körfez masaj salonu akşehir masaj salonu beyşehir masaj salonu ereğli masaj salonu karatay masaj salonu meram masaj salonu selçuklu masaj salonu akhisar masaj salonu alaşehir masaj salonu soma masaj salonu turgutlu masaj salonu akdeniz masaj salonu anamur masaj salonu erdemli masaj salonu mezitli masaj salonu silifke masaj salonu tarsus masaj salonu toroslar masaj salonu yenişehir masaj salonu bodrum masaj salonu dalaman masaj salonu fethiye masaj salonu köyceğiz masaj salonu marmaris masaj salonu menteşe masaj salonu milas masaj salonu adapazarı masaj salonu serdivan masaj salonu atakum masaj salonu çarşamba masaj salonu ilkadım masaj salonu eyyübiye masaj salonu siverek masaj salonu viranşehir masaj salonu çerkezköy masaj salonu çorlu masaj salonu erbaa masaj salonu adana escort adapazarı escort adıyaman escort afşin escort afyon escort ağrı escort ahlat escort akçaabat escort akçakale escort akçakoca escort akdeniz escort akhisar escort aksaray escort akşehir escort aksu escort akyazı escort alanya escort alaşehir escort aliağa escort altıeylül escort altınordu escort amasya escort anamur escort ankara escort antakya escort antalya escort araklı escort ardahan escort ardeşen escort arnavutköy escort atakum escort avanos escort avcılar escort aydın escort ayvacık escort ayvalık escort aziziye escort babaeski escort bafra escort bağcılar escort bağlar escort balıkesir escort bandırma escort bartın escort batıkent escort batman escort battalgazi escort bayburt escort belek escort besni escort beylikdüzü escort beyşehir escort biga escort bilecik escort bingöl escort birecik escort bismil escort bitlis escort bodrum escort bolu escort bor escort bornova escort boyabat escort bozüyük escort buca escort bucak escort bulancak escort bulanık escort bünyan escort burdur escort bursa escort çan escort çanakkale escort canik escort çankaya escort çankırı escort çarşamba escort çayeli escort çekmeköy escort çerkeş escort çerkezköy escort çeşme escort ceyhan escort çivril escort çorlu escort çorum escort çubuk escort çukurova escort çumra escort dalaman escort darıca escort datça escort davutlar escort defne escort denizli escort derince escort develi escort didim escort digor escort dinar escort diyadin escort diyarbakır escort doğanşehir escort doğubayazıt escort dörtyol escort dulkadiroğlu escort düzce escort edirne escort edremit escort efeler escort elazığ escort elbistan escort emirdağ escort erbaa escort erdemli escort ereğli escort erenler escort ergani escort ergene escort erzincan escort erzurum escort escort esenler escort eskil escort eskişehir escort espiye escort eyyübiye escort fatih escort fatsa escort fethiye escort finike escort fındıklı escort gaziantep escort gaziemir escort gebze escort gediz escort gelibolu escort gemerek escort gemlik escort gerede escort giresun escort gölbaşı escort gölcük escort görele escort görükle escort göynük escort gümbet escort gümüşhane escort güngören escort güroymak escort gürsu escort hakkari escort haliliye escort hatay escort haymana escort horasan escort iğdır escort ilgaz escort i̇lkadım escort i̇negöl escort i̇skenderun escort isparta escort i̇stanbul escort i̇zmir escort i̇zmit escort i̇znik escort kadirli escort kadıköy escort kağıthane escort kağızman escort kahta escort kaman escort kangal escort kapaklı escort karabük escort karacabey escort karahayıt escort karaköprü escort karaman escort karatay escort karesi escort kars escort karşıyaka escort kartal escort kaş escort kastamonu escort kaynaşlı escort kayseri escort keçiören escort kemer escort kepez escort keşan escort keskin escort kestel escort kilis escort kırıkhan escort kırıkkale escort kırkağaç escort kırklareli escort kırşehir escort kızıltepe escort kocaeli escort kocasinan escort konak escort konya escort konyaaltı escort körfez escort korkuteli escort köyceğiz escort kozan escort kumluca escort kumru escort kuşadası escort kütahya escort lara escort lüleburgaz escort malatya escort malazgirt escort malkara escort maltepe escort mamak escort manavgat escort manisa escort maraş escort mardin escort marmaris escort melikgazi escort menemen escort menteşe escort meram escort mersin escort merzifon escort mezitli escort milas escort mucur escort mudanya escort mudurnu escort muğla escort muratpaşa escort muş escort mut escort nazilli escort nevşehir escort niğde escort niksar escort nilüfer escort nizip escort nurdağı escort ödemiş escort of escort oltu escort onikişubat escort ordu escort orhangazi escort ortahisar escort ortaköy escort osmancık escort osmangazi escort osmaniye escort palandöken escort pamukkale escort pamukova escort patnos escort payas escort pazar escort pazarcık escort pendik escort polatlı escort rize escort safranbolu escort şahinbey escort sakarya escort salihli escort samandağ escort samsun escort sandıklı escort şanlıurfa escort sapanca escort sarıçam escort sarıkamış escort sarıyer escort şarkışla escort şehitkamil escort selçuklu escort selim escort serdivan escort serik escort seyhan escort siirt escort silifke escort simav escort sincan escort sinop escort şişli escort sivas escort siverek escort şırnak escort söğüt escort söke escort soma escort sultangazi escort suluova escort sungurlu escort sur escort suruç escort suşehri escort susurluk escort talas escort tarsus escort taşova escort tavşanlı escort tekirdağ escort terme escort tire escort tirebolu escort tokat escort torbalı escort toroslar escort trabzon escort turgutlu escort turhal escort türkoğlu escort tuzla escort ulus escort ümraniye escort ünye escort ürgüp escort urla escort uşak escort üsküdar escort üzümlü escort van escort varto escort viranşehir escort yahşihan escort yahyalı escort yakutiye escort yalova escort yatağan escort yenişehir escort yeşilyurt escort yıldırım escort yıldızeli escort yomra escort yozgat escort yunusemre escort yüreğir escort zara escort zeytinburnu escort zile escort zonguldak escort mersin escort fethiye escort